Castreren/Sterelliseren

Nadelen van vroege castratie bij honden. Hier hoor je weinig dierenartsen over. 
 
Auteur: Drs. Amanda van Grondelle, dierenarts 
 
INLEIDING:
Steeds vaker worden honden op jonge leeftijd al gecastreerd. Met ‘jong’ bedoel ik voor de leeftijd van 6 maanden. Deze trend komt voornamelijk overwaaien uit de USA, waar om redenen van geboortebeperking dit beleid flink gestimuleerd wordt. Voor alle duidelijkheid: met ‘castratie’ wordt hier bedoeld het verwijderen van de testikels of de eierstokken. Als ik het over gecastreerde honden heb, dan heb ik het dus zowel over reuen als teven.  
 
Nog afgezien van het feit dat er misschien wel sowieso teveel honden worden gecastreerd, zijn er in ieder geval nogal wat bezwaren tegen castratie op jonge leeftijd. Er zijn althans aanwijzingen dat we op zijn minst voorzichtig en kritisch moeten zijn en blijven bij het volgen van dergelijke trends.  In onderstaand artikel zet ik de bezwaren voor u op een rij. 
 
UROGENITAAL APPARAAT:
Het vroeg castreren van reuen en teven leidt tot relatief onderontwikkelde uitwendige geslachtsdelen, zoals de penis en de vulva. Dit kan ontstekingen van de voorhuid en de huid rond de vulva tot gevolg hebben. Door uitgebreid wetenschappelijk onderzoek is tevens aangetoond dat het vroeg castreren van teven, maar hoogst waarschijnlijk ook van reuen een grotere kans op de zogenaamde castratie onzindelijkheid met zich meebrengt. 
 
BEWEGINGSAPPARAAT:
De geslachtshormonen die worden geproduceerd in de eierstokken (teef) of testikels (reu) van de hond spelen een belangrijke rol bij de groei. Zo is in een aantal studies aangetoond dat bij vroege castratie de botten langer doorgroeien dan bij een intacte hond of een hond die op latere leeftijd gecastreerd wordt. Een hond die op jonge leeftijd gecastreerd wordt, zal dus langere maar lichtere botten krijgen. Het is niet zo moeilijk om te bedenken dat dit soort structurele veranderingen in de bouw van het skelet ook gevolgen kunnen hebben voor de gezondheid van het bewegingsapparaat. Er is zelfs een onderzoek gedaan in Texas, waaruit zou blijken dat gecastreerde honden (overigens wordt hier niet gekeken naar de leeftijd waarop de castratie wordt uitgevoerd) een grotere kans op een voorste kruisbandlaesie zouden hebben. En de kans op de ontwikkeling van heupdysplasie zou vergroot zijn ten gevolge van het op vroege leeftijd castreren van honden. Of deze studies daadwerkelijk valide genoeg zijn om deze conclusies te trekken, durf ik te betwijfelen. Maar dat vroeg castreren invloed heeft op de groei van het skelet is wetenschappelijk bewezen en dat dit mogelijk het ontstaan van bepaalde aandoeningen aan het bewegingsapparaat bevordert, is zeker niet ondenkbaar!
 
TUMOREN:
Een teef die vóór de 2e loopsheid gecastreerd wordt, heeft een veel kleinere kans op het ontwikkelen van tumoren in de melkklieren op latere leeftijd in vergelijking met een intacte teef of een teef die op latere leeftijd wordt gecastreerd. Maar wat betreft de invloed op het ontwikkelen van andere tumoren horen we andere, minder positieve geluiden met betrekking tot het vroeg castreren van honden. Zo zou de kans op het voorkomen van een haemangiosarcoom (een relatief veel voorkomende tumor die o.a. voorkomt in het hart en de milt bij honden) groter zijn bij gecastreerde honden dan bij niet gecastreerde honden. Er zijn twee studies waaruit blijkt dat (vroeg) gecastreerde honden meer kans hebben op het ontwikkelen van botkanker (osteosarcoom). Op zich niet zo gek, want we wisten al dat bij honden(rassen) die (extreem) groot zijn vaker botkanker voorkomt en vroeg castreren zorgt ervoor dat een hond langer doorgroeit en dus veel groter wordt! Er is ook gerede twijfel of het castreren van reuen, op welke leeftijd dan ook, de kans op het ontstaan van prostaatkanker verkleint. Door sommige mensen wordt dit gunstige effect van castreren echter wel geclaimd. Dit betekent overigens niet dat castratie van een reu met een bestaand chronische prostaatproblemen (ontsteking, vergroting, etc.) zinloos is! 
 
GEDRAG: 
Veel honden eigenaren denken dat hun hond rustiger en veel gemakkelijker wordt in de omgang na een castratie. Dit is echter niet zo zwart/wit als de meeste mensen wel denken! Bepaalde vormen van ongewenst gedrag, waaronder vooral angst gerelateerde problemen zouden juist vaker voorkomen bij (vroeg) gecastreerde honden vergeleken met intacte honden. Vooral bij reuen met een angstig en onzeker karakter kan castratie mijns inziens leiden tot regelrechte angstagressie. Ook op latere leeftijd schijnt er verschil te zijn in de achteruitgang van de cognitieve functies (dementieachtige verschijnselen) tussen gecastreerde reuen en intacte reuen. 
 
SCHILDKLIER:
Een gecastreerde hond wordt sneller te dik, dat weet bijna iedereen. Mogelijk heeft dat iets te maken met de verminderde werking van de schildklier na castratie. In ieder geval is aangetoond, dat castratie de kans op een te traag werkende schildklier duidelijk vergroot! 
 
CONCLUSIES:
Of het vroeg castreren van honden daadwerkelijk de kans op kruisband letsels vergroot is mijns inziens niet helemaal duidelijk. Het wel of niet ontstaan van een kruisband letsel is van zoveel factoren afhankelijk, dat er bij een onderzoek naar het verschil in frequentie van voorkomen van kruisbandletsels bij gecastreerde versus niet gecastreerde honden al snel verkeerde conclusies getrokken kunnen worden als niet al deze factoren worden meegewogen in het oordeel. Het zou dan ook niet juist zijn om op grond van dergelijke onderzoeken het vroeg castreren van honden volledig te veroordelen. Er zijn echter redenen genoeg om, als we gewoon logisch redeneren, aan te nemen dat het op jonge leeftijd castreren van honden nogal wat gevolgen heeft voor de ontwikkeling van een hond. Zowel op het lichamelijke als op het psychische vlak. 
 
En laten we het vraagstuk eens van de andere kant bekijken: is het nou echt zo´n probleem om even te wachten met een eventuele castratie? Er zijn, denk ik, maar weinig mensen die een loopse teef echt niet uit de buurt van een reu kunnen houden gedurende een periode van 3 weken. 
 
De boodschap die ik wil overbrengen is dan ook deze: Zie het castreren van uw hond niet als iets dat "zo hoort" of als iets wat u hoe dan ook moet laten doen. Overweeg goed wat de voordelen en nadelen zijn van het castreren van uw hond en als u besluit om uw hond te laten castreren, doe het dan niet te vroeg! Wacht in ieder geval tot de hond uitgegroeid en uit ontwikkeld is, zowel op het lichamelijke als op het psychische vlak. Pas dan is de keus ook weloverwogen en bewust te maken denk ik. 
 
Wat is de invloed van testosteron? 
In dit artikel 
- Niet alleen voor voortplanting of de geslachtsdrift - Wat zijn hormonen nu precies? - Wat doet testosteron? - Testosteron productie - Waar heeft testosteron zoal invloed op? - Castratie van de reu en de effecten? - Wat doet testosteron met het gedrag? Aanmaak testosteron positief beinvloeden? - Waarom castreren we reuen eigenlijk? - Hoe reageren andere reuen op de gecastreerde reu? - Castreren of steriliseren? - Referenties - Credits - 

Niet alleen voor voortplanting of geslachtsdrift 
Testosteron is bekend als het geslachtshormoon testosteron, ook wel androgeen genoemd. Veel mensen denken dat dit hormoon alleen werkzaam is met betrekking tot de voortplanting of de geslachtsdrift. Testosteron en alle andere geslachtshormonen doen echter heel veel meer dan alleen het ‘regelen’ van de voortplanting. De geslachtshormonen staan in dienst van het hele lichaam bij wel honderden processen. Dit geld voor zowel reuen als teven. 

Wat zijn hormonen nu precies? 
Regeleiwitten. Worden afgegeven door endocriene klieren (organen die hormonen afgeven) aan het bloed. Deze afgifte van hormonen werkt langzamer dan het zenuwstelsel communiceert maar hormonen werken langduriger. Hormonen worden herkend door receptoren die op alle cellen in het lichaam en de hersenen aanwezig zijn. Receptoren zijn signaalontvangers. 

Wat doet testosteron? 
Testosteron receptoren (signaalontvangers) komen voor op vrijwel alle weefsels in het lichaam. Testosteron heeft een functie in bijna alle lichaamssystemen. Het hormoon testosteron heeft invloed op meer dan 110 lichaamsprocessen die niet met de voortplanting (reproductie) te maken hebben. Het gegeven dat er op vrijwel iedere cel in het lichaam testosteron receptoren aanwezig zijn, geeft al aan dat testosteron enorm belangrijk is voor het lichaam. 

Testosteron productie 
Bij reuen wordt testosteron voornamelijk geproduceerd in de testikels. Slechts een zeer kleine hoeveelheid in de bijnieren. De bijnieren zijn kleine niervormige orgaantjes die op de nieren liggen. Zij produceren verschillende hormonen. Testosteron zorgt voor de ontwikkeling tot mannelijk dier. Dat begint al bij het ongeboren embryo wanneer de mannelijke geslachtsorganen worden gevormd. In de puberteit zorgt het voor een verdere mannelijke ontwikkeling, de penis en de balzak groeien, ook wordt het stemgeluid lager en de spieren ontwikkelen zich. 
Bij teefjes wordt een kleine hoeveelheid testosteron geproduceerd in de eierstokken en de bijnieren. 

Waar heeft testosteron zoal invloed op? 
Goede tot hoge testosteronspiegel verlaagt lichaamsvet. Testosteron stuurt binnenkomende energie naar de spieren. Testosteron heeft invloed op de energiehuishouding. Stimuleert de groei van skeletspieren en zorgt aldus voor spiermassa. Stimuleert de rode bloedcel productie in het beenmerg. Testosteron heeft invloed op het korte termijngeheugen. Testosteron heeft een grote invloed op de lateralisatie van de hersenen. Dit is het proces dat plaats vindt tijdens de ontwikkeling van het brein waarbij een specialisatie of dominantie van een eigenschap in één van de twee hersenhelften ontstaat. Denk hierbij aan links of rechtshandigheid bij mensen. Zo weten we dat ook honden een voorkeur hebben voor het gebruik van of hun linker of hun rechterpoot. 

Castratie van de reu en de effecten 
Als we een hond castreren worden de testikels en bijballen weggenomen. Als de hond ouder wordt zonder dat hij gecastreerd is, neemt de hoeveelheid testosteron in het lichaam zeer geleidelijk af. Dit kost spiermassa. Door castratie ontstaat er een acute en drastische verlaging van het testosteron.  Als deze castratie op jonge leeftijd plaatsvindt, wanneer het dier nog in de groei is, sluiten de groeischijven van het skelet later. Hierdoor groeit de hond langer door. Deze reuen krijgen veelal een slungelig uiterlijk. Testosteron heeft invloed op de sterkte van de wand van de botcellen! Een belangrijke bijwerking van castratie is botontkalking (osteoporose). Testosteron is het hormoon wat alles te maken heeft met zelfvertrouwen. Een onzekere hond wordt na castratie over het algemeen nog onzekerder. Het wegnemen van testosteron kan leiden tot incontinentie. Er is een negatieve invloed op het ontstaan van neuro-degeneratieve aandoeningen, aandoeningen van de hersenen. Er vindt direct veroudering plaats van cellen, weefsels en organen. Te lage testosteron spiegel triggert insulineresistentie, waardoor met name diabetes kan ontstaan maar insuline resistentie geeft naast diabetes nog talloze andere lichamelijke en mentale problemen. Testosteron heeft een onderdrukkende werking op het cellulaire Immuunsysteem. Concreet betekent dit dat een overactief immuunsysteem wat niet passend wordt onderdrukt door testosteron kan leiden tot het ontstaan van auto immuunziekten en allergieën. De meest in het oog springende veranderingen zijn vacht veranderingen. Voor veel eigenaren van langharige honden een reden om hun reu niet te laten castreren. 

Wat doet testosteron met het gedrag? 
Testosteron is noodzakelijk voor het hanteren van stress, gezond zelfvertrouwen en probleemoplossend vermogen. Reuen met een hoog testosteronniveau worden niet agressiever maar sociaal vaardiger. Testosteron heeft namelijk wel degelijk invloed op de sociale status maar het heeft niet zoveel zin om deze status met agressie vast te stellen of te behouden. Er wordt van hoger geplaatste honden juist verwacht dat zij uitstekende sociale vaardigheden hebben en in hoge mate in staat zijn tot samenwerking. Net als bij mensen overigens. Aan vechtjassen heb je niets als het gaat om jagen, zorg voor de jongen en overleven. Hiervoor zijn juist strategisch inzicht en samenwerking noodzakelijk. Eigenschappen die door testosteron worden aangestuurd. 
Testosteron heeft een enorme invloed op de neurotransmitters, de hersenboodschapperstofjes. Het grootste gedeelte van alle neurotransmitters worden in de darmen aangemaakt. 

Laag testosteron niveau 
Wanneer het testosteron niveau wordt verlaagd en vooral wanneer dit door castratie acuut gebeurt, zien we een enorme verlaging van de hersenboodschapperstof GABA. GABA is een dempende of remmende neurotransmitter. Verlaagde GABA spiegels zorgen voor een toename van arousal (waakzaamheid) waardoor de vatbaarheid voor angst toe neemt. Als het niveau van geslachtshormonen daalt en hiermee samenhangend ook het GABA niveau, kan dit de oorzaak zijn van het ontstaan of het verergeren van angst en zelfs leiden tot paniekstoornissen. Te laag in GABA zorgt voor onrust in het hoofd en het niet goed om kunnen gaan met prikkels. Herstel van angstige ervaringen wordt enorm bemoeilijkt wanneer GABA te laag is. Bij mensen die aan dwangneuroses leiden zien we te lage GABA spiegels. Honden met zogenaamde Compulsive disorders hebben vaak te lage GABA spiegels en andere neurotransmitter problemen. 
Een verlaagd testosteron geeft stemmingswisselingen en concentratieproblemen. Verlaagd testosteron geeft verlaging van de stofwisselingssnelheid (hond wordt dikker). Er ontstaat ook een andere vetverdeling op het lichaam. Nu er meer lichaamsvet is ontstaan, met name buikvet, zet dit buikvet het nog aanwezige testosteron om in oestrogenen. Dit proces heet Aromatase en is niet gewenst omdat de oestrogeenspiegel hierdoor veel te hoog kan worden. We zien dan een vervrouwelijking van het dier en het dier wordt gevoeliger voor tumoren. 

Serotonine 
Een verlaagd testosteron zorgt eveneens voor het verlagen van Serotonine, een andere neurotransmitter die een grote invloed heeft op emoties. Serotonine wordt ook wel het ‘feelgood’ stofje genoemd. Serotonine is net als GABA een dempende stof. Het reguleert angst en agressie. Een te lage serotonine spiegel in het lichaam kan asociaal gedrag en toegenomen agressie veroorzaken. Te weinig serotonine maakt het moeilijker om remmingen op te leggen in allerlei functies, waaronder gedrag. 
Te laag serotonine niveau leidt tot: angst, prikkelbaarheid, woede, rusteloosheid  en slecht slapen. Serotonine is verbonden aan de uiting van agressie onder ongunstige omstandigheden. Te weinig Serotonine leidt tot het wegvallen van remmingen en een toename van agressie. 

Cortisol 
Ook cortisol, het stresshormoon wat onder andere vrijkomt als reactie op zowel lichamelijke als mentaal- emotionele stress wordt verlaagd door het wegnemen van testosteron. Cortisol is echter noodzakelijk om adequaat op stress te reageren en eveneens voor een juist herstel na stress. Een chronische verlaging van cortisol heeft een ruïnerend effect op de gezondheid. 

Aanmaak testosteron positief beinvloeden 
Je kunt de aanmaak van testosteron positief beïnvloeden door inspanning. Kort en intensief bewegen. Voldoende slaap en B vitamines zijn noodzakelijk voor de aanmaak van testosteron. Het eten van goede en onverhitte vetten is noodzakelijk voor het opbouwen van testosteron. Duursporten, dus lange afstanden lopen of de hond naast de fiets laten lopen, beïnvloed de testosteron spiegel negatief. 
Waarom castreren we reuen eigenlijk? 
Als we een reu castreren en zijn testosteron wegnemen, verlagen we ook zijn Serotonine, zijn GABA en zijn cortisol. We weten dat hierdoor angst, onzekerheid, depressie en agressie significant toenemen.  Reuen worden veelal gecastreerd om hen rustiger te krijgen of agressie naar soortgenoten te verminderen. Het is een feit dat onrust, hyperactiviteit en agressie niet veroorzaakt worden door testosteron maar door een toename van stresshormonen en een afname van de hierboven genoemde neurotransmitters. Castratie is dan ook de slechts denkbare oplossing als het gaat om het voorkomen of oplossen van deze problemen. 

Hoe reageren andere reuen op de gecastreerde reu? 
Het is een gegeven dat gecastreerde reuen vaak de aandacht trekken van niet gecastreerde reuen, die veelal rijgedrag vertonen ten opzichte van de castraat. Door het wegnemen van het testosteron ontstaat er een disbalans in de hormoonhuishouding, de vrouwelijke hormonen komen hierdoor op een hoger niveau te liggen. Dit veroorzaakt een ander geurbeeld, de castraat ruikt anders dan een intacte reu maar ook anders dan een teef. 
Omdat geur het belangrijkste communicatiemiddel is voor honden heeft dit direct effect op het gedrag van andere honden. Daarnaast ruikt de castraat niet alleen anders maar gedraagt zich ook anders doordat ook neurotransmitters in kwaliteit en kwantiteit veranderd zijn en vaak het cortisol sterk verlaagd is. Samen zorgt dit voor een totaal ander en afwijkend geurbeeld en ander gedrag. Dit kan reacties oproepen van andere reuen en overigens kunnen ook teven anders reageren op een castraat. 

Castreren of steriliseren? 
Als een reu gecastreerd wordt met als enige reden om hem onvruchtbaar te maken kun je beter kiezen voor een sterilisatie, het afbinden van de zaadleiders. Hierdoor behoudt de hond zijn testosteron maar kan geen nakomelingen meer verwekken. We moeten terdege beseffen dat het ontregelen van de hormoonhuishouding één van de voornaamste redenen is voor het ontstaan van chronische ziekten, depressies, angsten en agressie. 

Referenties 
Jaak Panksepp – Affective Neuroscience: The Foundations of Human and Animal Emotions 
Ray & Lorna Coppinger – Dogs: A New Understanding of Canine Origin, Behavior and Evolution
Candace B. Pert, Ph.D. – Molecules of Emotion: The Science Behind Mind-Body Medicine Giammanco M. et al, Testosterone and aggressiveness, Medical Science Monit 2005; 11(4): RA136-145, ID: 15910, 2005-04-01
Estrella R. MontoyaEmail authorDavid TerburgPeter A. BosJack van Honk – Testosterone, cortisol, and serotonin as key regulators of social aggression: A review and theoretical perspective, Motivation and Emotion, March 2012, Volume 36, Issue 1, pp 65–73 
Slingeland ziekenhuis – Effecten laag testosterongehalte
Psychology Today, Stanley Coren Ph.D., F.R.S.C.- Are There Behavior Changes When Dogs Are Spayed or Neutered? 

Meer weten? 
Petra Driesen organiseert met regelmaat lezingen en cursussen over de effecten van hormonen en castratie, ook bijvoorbeeld over agressie bij honden (in relatie tot castratie). Beluister hier de gratis podcast met Petra over castratie-sterilisatie en de werking van de geslachtshormonen. 

Credits 
Dit artikel is geschreven door Petra Driesen. Holistisch gedragstherapeut | Epigenetisch therapeut humaan en veterinair
 

Dutch Cane Corso Association


Vereniging van én voor liefhebbers 
van de Cane Corso Italiano

info@canecorsovereniging.nl

IBAN: NL60BUNQ2208495179
BIC: BUNQNL2AXXX

Ingeschreven in het verenigingsregister van de KvK onder nummer 73938866